Interviews verankering

Waarom is verankeren belangrijk? Wat heeft de Beter Benutten werkwijze voor bijzonders opgeleverd in een bepaalde regio en wat is de persoonlijke ambitie van een programmamanager of ambassadeur van het programma?

Lees hier wat o.a. Jan-Bert Dijkstra, programmadirecteur Beter Benutten, Ruud Splitthoff, directeur-ingenieur Rijkswaterstaat, Katya Ivanova, programmamanager Beter Benutten Maastricht Bereikbaar en Ab van der Touw, CEO Siemens, te vertellen hebben.

Jan-Bert Dijkstra, Beter Benutten

Jan-Bert Dijkstra, Beter Benutten

Het programma Beter Benutten is tijdelijk, de filosofie erachter blijft

"We zijn ooit met dit programma gestart om een aantal heel concrete resultaten te realiseren, met een manier van werken die zowel vernieuwend als onderzoekend is. Ten eerste door andere oplossingen te zoeken dan gebruikelijk; door naast bouwen en aanleggen ook te focussen op de vraagkant. In de Beter Benutten aanpak zetten we de reiziger centraal. Ten tweede door de piekbelasting anders te benaderen. De spits is het gevolg van hoe we met zijn allen leven en werken, maar wat als we met die leef- en werkgewoontes spelen? Dat kun je niet alleen, dus hebben we in dit programma gezocht naar partners om mee samen te werken. Ten derde zochten we naar innovatieve maatregelen en meten wij wat werkt en wat niet.

Deze aanpak heeft veel resultaten opgeleverd. Het programma is tijdelijk, maar de filosofie niet. Je wilt dat als het programma Beter Benutten stopt, de gedachtegang verder wordt toegepast, niet alleen op de bereikbaarheidsopgave, maar ook breder. Dus hebben we bij alle stuurgroepen de vraag neergelegd: wat doen we met al deze kennis en kunde als Beter Benutten stopt? En eigenlijk ziet iedereen meerwaarde in het vasthouden van wat we geleerd hebben, los van het programma."

Het beste leerproces is het zelf ervaren

“De samenleving verandert, de digitalisering neemt toe. Dat vraagt om een andere rol van de overheid. Waar liggen de verantwoordelijkheden? Wie doet wat? Dit programma helpt je om na te denken hoe je omgaat met complexe problemen met meerdere spelers. In dat veld moet je zien je rol te nemen en daar moet je als organisatie in groeien. Het beste leerproces is niet oplossingen uit de rapporten halen, maar het proces doorleven. Je moet het doen."

Voorbeelden van anders kijken

"We hebben een behoorlijk aantal projecten rondom fietsstimulering gedaan. Hier zijn we een actieve samenwerking aangegaan met werkgevers. Daar hebben bedrijven direct voordeel van, bijvoorbeeld lagere kosten, effecten op de gezondheid van hun werknemers en minder druk op hun parkeervoorzieningen. En het heeft zichtbaar effect op de bereikbaarheid. Door de belangen met elkaar te verbinden ontstaat er een meerwaarde voor alle partijen. Dat zie je ook in Utrecht: daar doen meer dan 250 bedrijven mee om de CO2 uitstoot te verlagen. En dat zie je terug in de bereikbaarheid van de stad en omgeving.

Een ander voorbeeld is de aanpak in relatie tot het Energie Akkoord. Hoe kunnen we met grote bedrijven komen tot afspraken over energiegebruik en CO2 besparing? Het hele proces dat nu speelt in Maastricht, dat is ook verankering."

Bouwsessies

"Ik denk dat de uitkomsten uit de bouwsessies best divers zullen zijn, maar wel een helder beeld geven hoe elke regio of een samenwerkingsverband uit een thema door wil met deze aanpak. En wat ze ermee gaan doen in relatie tot andere vraagstukken die er nog liggen. Als je naar voren kijkt dan zie de druk op de steden om leefbaar te zijn. Vanuit mijn positie zeg ik dan: wat kunnen wij met deze aanpak in relatie tot die opgave?"

Maximale meerwaarde realiseren

"Mijn persoonlijke ambitie? In essentie vind ik dat de overheid meer rendement uit z’n euro moet halen. En daarmee bedoel ik vooral: maximale meerwaarde realiseren. Het gaat me dus niet om puur economisch rendement, maar om maximale meerwaarde voor de samenleving. Neem fietstrajecten, daar zijn veel regio’s mee bezig. Er speelt meer dan alleen vermindering van het spitsverkeer op de weg. Gezondheid, schone lucht, bereikbaarheid, het sociale aspect in de stad. We moeten op zoveel mogelijk aspecten scoren en die in samenhang bezien. Om dat een duw in de rug te geven, dat is de grootste ambitie waarom ik dit doe." 

Ab van der Touw, Siemens Nederland N.V

Verankeren is een doorlopend proces

“De samenwerking tussen werkgevers en overheden is de afgelopen jaren vanzelfsprekender geworden. Dat werkgevers en medewerkers mede verantwoordelijk zijn voor de doorstroming in de regio en het nut inzien van samen optrekken, is al een soort gemeengoed. Dat betekent niet dat de verankering klaar is. In mijn optiek is het een ‘ongoing’ proces. Ieder heeft zijn eigen verantwoordelijkheid en vanuit die rol houden we elkaar scherp.

In Haaglanden zijn er genoeg mooie voorbeelden van die samenwerking. Denk aan RDW die voortdurend bouwt aan een goed mobiliteitsbeleid met innovatief fietsbeleid en goede voorzieningen voor vergaderen op afstand. En ook mijn eigen organisatie Siemens timmert aan de weg met een slim vergoedingsbeleid om mensen optimaal flexibel te laten reizen en werken. Daarnaast hebben we ter promotie een aantal elektrische poolauto’s aan de medewerkers ter beschikking gesteld. In alle voorbeelden zie je dat faciliteren van het alternatief cruciaal is.”

Milieu als belangrijke drijfveer

“Dat faciliteren vindt plaats vanuit de gedachte dat het beter is voor het milieu, voor de medewerkers en voor de economie. Beter Benutten versnelt dit soort processen en de mobiliteitsmakelaars spelen daarin een belangrijke rol. Mijn persoonlijke drijfveer is dat werkgevers zich meer bewust worden van het feit dat zij niet alleen kunnen bijdragen aan de bereikbaarheid, maar tegelijk aan het terugdringen van CO2. Hun beleid geeft het goede voorbeeld richting medewerkers en zet ook daadwerkelijk zoden aan de dijk. Het zou goed zijn als elk bedrijf stappen zet, hoe groot of hoe klein ook.”

Couleur locale

“Haaglanden is trots op de recent behaalde resultaten in de logistieke sector. Onze aandacht is verbreed van het klassieke woon-werkverkeer naar de zakelijke verplaatsingen van installateurs en vervoerders. Slimme beslissingen en andere procedures zorgen voor structurele wijzigingen in de vervoerspatronen. Auto’s blijven uit de spits en rijden minder. Deze beweging zetten we door, er staan al verschillende projecten op stapel. Uniek voor de Haaglanden aanpak is de couleur locale. Als CEO ben ik niet alleen lid van het bestuurlijk trio maar ook team captain van de ambassadeurs. We werken samen met lokale wethouders en werkgevers, onze ambassadeurs. Zij staan dichtbij de lokale ontwikkelingen en halen op waar kansen liggen voor verbeteringen. En we hebben een succesvolle samenwerking met de markt. Zo organiseren we voor het derde jaar op rij onze e-bike actie in samenwerking met fietshandelaren die kosteloos zo’n 20 e-bikes ter beschikking stellen. Iedere medewerker die nu met de auto reist, kan zo’n fiets een week proberen. Een geweldige actie en een doorslaand succes.”

Vooruitkijken

“Verankeren is vooruitkijken. Door verankering heb je voorbeelden en methodes om ook na het Beter Benutten programma het belang te laten zien van gezamenlijk optreden. Dat blijft nodig om werkgevers uit de regio te motiveren aan te haken.”

...
Ab van der Touw, Siemens Nederland N.V
Katya Ivanova, Beter Benutten Maastricht Bereikbaar

Katya Ivanova, Beter Benutten Maastricht Bereikbaar

Waarom is Verankeren belangrijk?

“We hebben met zijn allen veel geïnvesteerd en veel geleerd. Die kennis mag niet verloren gaan. Maar het gaat verder dan dat: we hebben samen nieuwe processen in gang gezet. Ik vind het belangrijk om die voort te zetten, zodat we ook voor de toekomst - samen met onze partners - continuïteit creëren. Een voorbeeld is ons park & ride project. We hebben eerst flink moeten investeren voordat mensen het kenden en gingen gebruiken. Nu neemt het gebruik toe en zie je steeds meer bussen rijden. Qua verankering willen we dat de provincie dit in haar vervoersconcessie overneemt. Dus volgens het principe: tijdelijk iets opzetten en - als het werkt - aanbieden om over te nemen. We kunnen tijdens de verankering ook vaststellen dat sommige werkwijzen niet zo succesvol zijn en daarmee stoppen. Maar werkwijzen die tot goede resultaten hebben geleid, wil je een duurzaam karakter geven.”

Wat heeft Beter Benutten bereikt in Maastricht?

“De lijntjes zijn duidelijk korter geworden. We hebben een sterke en effectieve samenwerking tussen publiek en privaat opgebouwd. Ook tussen overheden onderling verloopt het contact directer. We kunnen nu bijvoorbeeld sneller schakelen met vervoerders en aanbieders van parkeer- en mobiliteitsdiensten. Q-Park, Veolia transport en NS zitten bij ons aan tafel. Ook hebben we in Maastricht een waardevol netwerk opgebouwd met grote werkgevers als Vodafone, het UMC ziekenhuis, Mercedes Benz. Er zijn ruim 34 bedrijven aangesloten, goed voor ruim negenendertig duizend werknemers!”

“Eerst investeert de overheid om iets in gang te zetten, daarna wil je bereiken dat een andere partij het overneemt. Zo kunnen we samen continuïteit creëren.”

Wat maakt Beter Benutten bijzonder in uw regio?

“Maastricht Bereikbaar is ook trekker van IMMA (integraal mobiliteitsmanagement architectuur). Dat is een verzamelnaam voor allerlei spitsmijd- en beloningsprojecten. Belangrijke vragen daarbij zijn: hoe delen we de kennis en ervaring over de markt? Hoe houden we rekening met de privacy? We hebben een privacy architectuur opgesteld, met wetgeving en richtlijnen op dit gebied en dat vertaald naar een makkelijk en toegankelijk document voor marktpartijen. Wat kan, wat kan niet; en dat in begrijpelijk taal.

Verder is er landelijk overleg geweest en een raamovereenkomst afgesloten met verschillende partijen die ITS-projecten kunnen uitvoeren. Nu kunnen alle regio's gebruik maken van die pool van specialistische bedrijven. Dat gaat een stuk sneller dan wanneer je dat allemaal zelf moet opzetten. Er liggen bouwstenen en een programma van eisen; daar kan iedereen gebruik van maken.”

Persoonlijke ambitie?

“Ik ben ervan overtuigd dat onze manier van werken veel meer kan betekenen in de regio dan tot nu toe de opgave is geweest. Neem het Maastrichts Energie Akkoord. In 2030 moet Maastricht klimaatneutraal zijn. Dat is een traject met een hoge ambitie, af te leggen met onder andere de industrie. Dat hele proces is erg lastig. Op dit moment loopt er binnen Beter Benutten een pilot om samen met de industrie afspraken te maken en deze van de grond te krijgen. Het is interessant om hiermee te kijken of onze aanpak ook op een ander beleidsvlak toe te passen is. Wat is een realistische doelstelling, hoe kun je het meten, hoe zorg je dat er genoeg kennis is? Daar zie ik kansen!”

Ruud Splitthoff, Rijkswaterstaat

Wat je niet verankert, vervliegt weer

"Verankeren is van belang omdat wat we in de praktijk hebben toegepast, relatief nieuw is. Je hebt een aantal nieuwe oplossingen ontdekt, een nieuwe manier van kijken ontwikkeld. De winst is niet alleen het behalen van je beoogde doel, maar ook de ‘lessons learned’. We hebben goede resultaten bereikt op een andere manier dan we klassiek gewend waren. Als je dat niet verankert dan vervliegt het ook weer. Wat je op een experimentele manier leert tijdens Beter Benutten, gaat door verankering behoren tot het standaard repertoire van je oplossingenarsenaal.”

Minder spullen, meer innovatie

“Wij zijn al decennialang bezig om ruimtelijke behoeftes te vertalen naar ‘meer spullen’. Je ziet nu een trend in de hele maatschappij om innovatiever te worden en rekening te houden met het feit dat onze energie opraakt en de ruimte beperkter wordt. Om vraagstukken niet alleen op te lossen met ‘er komt weer iets bij’. Die verandering gaat door: de overheid moet daar in haar rol op inspelen. Wat behoorlijk lastig blijft om te beïnvloeden is ons gedrag, de menselijke factor. Maar omdat er grenzen aan de fysieke ruimtelijke inrichting moeten we verder kijken, anders kijken. Dus ‘smart mobility’, ‘smart cities’ en het aanbieden van informatie waardoor mensen zelf slimmere keuzes maken, die ontwikkelingen worden alleen maar belangrijker. We zitten eigenlijk in een fase van de uitwerking van de digitale revolutie. Daarom is het belangrijk om te verankeren waar we nu mee bezig zijn. Verankeren voorkomt dat je terugvalt in klassieke patronen. Daar komt nog bij dat een deel van de organisatie direct betrokken is bij het programma, maar een deel ook niet. Dit raakt het werkterrein van veel meer mensen.”

Verkeersonderneming als Pietje Bell

“In de regio Rotterdam hebben we de Verkeersonderneming, een samenwerkingsverband van het Havenbedrijf, de gemeente Rotterdam, de metropoolregio en Rijkswaterstaat. Hierin manifesteert zich het principe om problemen integraal te bekijken en vanuit samenwerking op te lossen. De Verkeersonderneming bestond al vóór Beter Benutten om de hinderproblemen van de A15 aan te pakken. Toen is er vanuit die hinderkant verder gedacht hoe daar mee om te gaan, met kleine slimme oplossingen. De organisatie werd ook wel Pietje Bell genoemd, omdat ze daar dwars door alle kaders en afspraken heen toch nieuwe dingen bedachten. Daarna is besloten door te gaan met Beter Benutten 1 en ook het vervolg. Mooi is dat we niet alleen vanuit het netwerk kijken, maar vanuit een groot gebied. Wat heeft de reiziger nodig?”

Snel opbouwbare parkeerplaats?

“In Rotterdam hadden we laatst een presentatie van een aantal partijen die hadden meegedaan aan een prijsvraag over hoe je met innovaties verbindingen tot stand kunt brengen. Dan komen er allemaal ideeën op tafel, van kabelbanen tot zelfrijdende kleinere voertuigen, een snel opbouwbare parkeerplaats en real time parkeerinformatie voor vrachtwagenchauffeurs. Zo merk je wat de denkkracht van meer partijen oplevert. Van oudsher hebben wij veel kennis in huis, we zijn gewend vooral zelf oplossingen te bedenken. ‘De wijsheid niet in pacht hebben’, moet je durven. De Beter Benutten aanpak betekent ook dat je dingen durft te proberen met het risico dat ze mislukken. Al doende leren. Dat experimenteren, innoveren, kennis van binnen naar buiten heeft een belangrijke impact.”

Overheid als volwaardige partner in smart mobility

“De ontwikkeling in ‘smart mobility’ gaat door. ‘Smart mobility’ gaat niet zozeer over voertuigen, maar over manieren van reizen en opties. Op een slimme manier mobiel zijn. Als voorbeeld noem ik ‘The European Truck Platooning Challenge’ van begin april. Vanuit meerdere landen binnen de EU reden korte kolonnes vrachtwagens richting de Maasvlakte. Zulke kolonnes die allemaal met dezelfde snelheid achter elkaar rijden, verminderen de CO2 uitstoot. Ook de ontwikkelingen op het gebied van zelfrijdend vermogen van voertuigen gaan snel. Er gebeurt ontzettend veel op het gebied van ‘smart mobility’ en dan gaat het erom dat je daar als overheidsorganisatie een volwaardige partner in bent. Altijd met de vraag: waar sta ik in het publieke belang, wat heb ik te borgen? Ik heb een rol om dat te coördineren binnen Rijkswaterstaat, daar zit eigenlijk alweer de volgende generatie Beter Benutten in. Veiligheid en privacy zijn belangrijke issues. Maar ook het gebieden en verbieden van zaken. Voor mij gaat het dus om een logische doorgang naar ‘smart mobility’ ten dienste van een duurzamer samenleving.”

...
Ruud Splitthoff, Rijkswaterstaat